Voor jou, als naaste van iemand in rouw
Dankjewel dat je de moeite neemt dit te lezen. Als rouwtherapeut kan ik veel voor mensen betekenen. Maar steun van familie en vrienden is minstens zo belangrijk. Daarom schrijf ik aan jou. Want iemand om wie jij geeft heeft te maken met verlies. Misschien raakt dat verlies jou ook. Met deze brief wil ik wat houvast geven. Uitleg over rouw die voor jou én je naaste helpend kan zijn.
Rouw is een kronkelend pad, met kuilen en bergen, met onverwachte obstakels en met een zeer wisselend uitzicht. Het is geen rechte weg met een eindpunt. In een rouwlandschap moet je de weg zoeken en zie je soms geen hand voor ogen. Misschien mist jouw dierbare de nabijheid van zijn of haar geliefde. Of de aanwezigheid van een kind, broer of vriendin. Wellicht staat hij of zij er nu alleen voor in de zorg voor de kinderen. Een weg die iemand liever niet had willen gaan. Een weg waar bovendien geen routebeschrijving bij wordt geleverd.
Rouw is geen ziekte. Het is een gezonde reactie op een pijnlijke levensgebeurtenis. Verlies hoort bij het leven. Rouw dus ook. Het vraagt liefdevolle aandacht, vertrouwen en geduld. Zowel van de rouwende als van de mensen om hem of haar heen.
Omdat rouw niet zichtbaar is zoals een gebroken been, is het soms lastig in te schatten wat rouw met iemand doet. Ik wil je graag uitleggen dat rouwen heel vermoeiend is. Lichaam en geest worden in beslag genomen door heel veel gedachten en gevoelens. Er is weinig ruimte en energie over. Sta dus niet gek te kijken als jouw dierbare niet meer doet wat je van hem of haar gewend was. Dat is geen onwil, dat is rouw. Voor hem of haar is dat vaak al lastig genoeg. Het helpt als jij dit ook begrijpt.
Rouw valt ook niet te vergelijken. Het is geen wedstrijd; rouwconcurrentie bestaat niet. Verdriet laat zich namelijk niet meten. Voor ieder mens is zijn of haar verlies groot. Mijn wens is dat rouw er mag zijn. Ook al willen we het liefst dat het zo snel mogelijk ‘over’ is. Ik hoop dat we niet op zoek gaan naar oplossingen, maar naar elkaar.
Jammer genoeg is er geen sluipweggetje in dat onherbergzame rouwlandschap. Geen kortere of makkelijkere route. Gewoonweg omdat we niet om verlies heen kunnen. Het missen van een geliefde wordt niet verholpen door het vinden van een nieuwe partner. Het gemis van een kind evenmin door een nieuwe zwangerschap. Omdat liefde – en dus ook gemis – niet vervangen kan worden. We hebben te leren leven mét het gemis. Dat is niet ‘gewoon’ een kwestie van doorgaan en op zoek gaan naar nieuw geluk. Het is een kwestie van stilstaan bij wat je bent kwijtgeraakt én je veranderde leven vormgeven. Dat gaat niet van de één op de andere dag.
Iedereen rouwt op zijn eigen manier, in zijn eigen tempo. Het is een grillig proces. Het ene moment voelt iemand zich ‘best oké’ en kan hij of zij zelfs plezier hebben. Het andere moment komt de pijn als een mokerslag weer binnen en is blijdschap ver te zoeken. Dit zul jij wellicht ook zien bij jouw dierbare. Weet dan dat verdriet en blijdschap naast elkaar bestaan. Genieten ligt dichtbij ‘verdrieten’, het wisselt elkaar soms in hoog tempo af. Na een traan kan een lach volgen. En andersom. Als jij weet dat het er allebei is, voelt jouw naaste zich waarschijnlijk erg begrepen.
Misschien merk je ook dat jouw naaste de ene keer wil praten en de andere keer juist stil is. Dat hij of zij soms behoefte heeft aan gezelschap en op een ander moment liever alleen is of niet reageert op jouw appje of telefoontje. Dat een afspraak de ene keer doorgaat, maar de andere keer niet lukt. Dat kan verwarrend zijn, maar het is heel normaal. Rouw beweegt mee met hoe iemand zich op dat moment voelt. Het is fijn als jij dat begrijpt. En dat je voor ogen houdt dat wat je aan de buitenkant bij jouw naaste ziet, vaak maar een deel vertelt van wat er van binnen speelt.
Misschien heb je een beeld van wat goed zou zijn voor jouw naaste. Ben je zelf gewend dat praten helpt. Of juist dat afleiding de beste optie is. Maar er is niet één route van rouw. Er is geen goed en fout. Probeer verwachtingen dus los te laten. Vertrouw erop dat jouw naaste zijn of haar eigen weg vindt, ook als jij die niet helemaal begrijpt.
Het is heel menselijk dat je op basis van jouw eigen ervaring of gevoel advies zou willen geven. Misschien wil je graag iets zeggen dat helpt of troost. Toch zijn adviezen vaak minder helpend dan bedoeld. Zinnen als “je moet het een plekje geven” of “het leven gaat door” of “je vindt wel weer een nieuwe liefde” geven rouwenden – onbedoeld – het gevoel dat je voorbijgaat aan hun pijn.
Wat helpend is, is niet om te bedenken wat goed zou zijn, maar om het te vragen. Bijvoorbeeld: “Wat heb je vandaag nodig?” of “Zal ik even bij je zitten?” of “Wil je het er nu over hebben of liever even niet?” Daarmee geef je ruimte aan wat er op dat moment past. Soms zal jouw naaste willen praten over het verlies en zijn of haar gevoelens, soms is er juist behoefte aan fijne afleiding.
Ook praktische hulp kan veel betekenen. Iets kleins doen — een maaltijd brengen, de kinderen meenemen naar de speeltuin, even meegaan naar een afspraak — kan een groot verschil maken op momenten dat alles veel energie kost. En weet: jouw naaste vindt het waarschijnlijk heel lastig hier zelf om te vragen. Hij of zij voelt zich bezwaard dat die hulp veel vaker nodig is dan hem of haar lief is. Maar neem alsjeblieft van mij aan: alle hulp is welkom. Biedt het binnen jouw mogelijkheden aan en blijf dit doen. Ook als er een eerder moment “nee, dankjewel” is gezegd of als het verlies al langer geleden is.
Voor rouw staat geen tijd. Het hoeft niet na een jaar ‘beter’ te gaan. Ook na jaren kan rouw zich (nog of weer) intens aandienen en is alle steun welkom. Juist dan kan een berichtje, een uitnodiging, een helpende hand of een simpel “ik denk aan je” heel waardevol zijn.
En misschien wel het belangrijkste: wees gewoon jezelf. Je hoeft het niet perfect te doen. Wat vaak het meeste helpt, is er gewoon zijn. Luisteren zonder het op te willen lossen. Verdriet niet weg willen nemen, maar het samen even dragen. Aanwezig blijven, ook als je niet goed weet wat je moet zeggen. Als je iets lastig vindt of niet goed weet wat te zeggen, mag je dat gewoon uitspreken of vragen. Eerlijkheid en oprechte aandacht maken vaak het grootste verschil.
Dank je wel dat je er wilt zijn.
Rouwen doe je wel zelf, maar liever niet alleen.
P.S. Mocht deze brief vragen bij je oproepen, schroom dan niet contact met mij te zoeken. Ik ben graag bereid te luisteren, vragen te beantwoorden of nadere uitleg te geven. Contact: margot@verliesenleven.nl of 06-15 88 59 59
(afbeelding: ‘Troost’, een acryl schilderij van Annica Koot)
Ze heet Amber. Haar naam wordt nu genoemd.
Kun je je moeder voelen van een kindje dat nooit heeft bestaan?
Ja. Dat kan. Deze week was ik er getuige van.
Ik zat met drie vrouwen in mijn praktijk. Eén van hen is mijn cliënt. Ze had me gevraagd of ze op deze bijzondere dag haar beste vriendin en zus mee mocht nemen. Het is de dag die ze onlangs in het leven heeft geroepen. Een dag om haar nooit geboren kindje te eren.
Best Friends Forever
Sophie komt al een poos bij mij. Vorig jaar overleed haar vader plotseling. Vandaag zit ze samen met haar beste vriendin in de wachtruimte. Ik kijk de meiden aan en vraag of ze samen naar binnen willen komen. Twee paar blije ogen kijken me aan en een volmondig ‘ja’ klinkt. En zo zit ik onverwacht met twee 10-jarige meiden in de praktijkruimte.
‘Dat doe ik voor mama’
Zijn moeder overleed deze zomer. Sinds kort komt hij in mijn praktijk en verkent hij voorzichtig zijn verdriet. De vorige keer gaf hij al snel aan ‘niet verder over mama te willen praten, want daar werd hij verdrietig van’. Vandaag is het anders.
Hij verpest alles!
“Liefde is alles en daar moeten we in blijven geloven. Dus wat nou, als we gewoon met z’n allen zouden besluiten: Sinterklaas bestaat. Dan weten we heus wel dat we die cadeautjes nog steeds zelf moeten kopen, maar het gaat meer om het idee. Dat we blijven geloven dat het nog altijd goed kan komen met ons, met de liefde. Want liefde is als Sinterklaas. Je moet erin geloven, anders wordt het niets.”
Het begin van de film is veelbelovend. Je kijkt me stralend aan. Precies, je moet erin geloven! Maar na een poosje hoor ik naast me: “Hij verpest alles”. Verdrietig kruip je tegen me aan.
Als ons lichaam spreekt
“Het waren drie pittige weken,” zegt Michael. Stralend kijkt hij me aan. Opgelucht zelfs. Een zware last is van hem afgegleden. Zichtbaar. Wat een verschil met hoe hij hier nog maar pasgeleden binnen stapte…
Best zwaar
“Soms voelt het alsof mijn hele hoofd vol tranen zit”, vertelt ze. Al pratend wordt me duidelijk dat dit meisje niet alleen haar eigen verdriet draagt…
Op het hart gedrukt
“Het wordt alleen maar erger”, zegt ze. Haar zoon overleed vijf jaar geleden. Emotioneel en lichamelijk houdt het verdriet haar in zijn greep. Ze heeft nog steeds het gevoel dat de wereld sneller gaat dan zijzelf. Ze is vaak ziek, heeft last van hoofdpijn en ervaart dat haar tranen in haar borst blijven steken. Als ze de flyer van mijn praktijk ergens ziet liggen, is ze opgelucht. “Precies op tijd”, vertelt ze me later.
Te boos om je te missen
Jou missen. Heb ik dat wel goed gedaan? Zoals het hoort als je geliefde overlijdt? Heb ik huilend op jouw plek in ons bed gelegen? Heb ik je geur gezocht in de kleren in de kast? Heb ik bij het raam gestaan, in de hoop dat je de hoek om zou komen? Een knoop in mijn buik vertelt me dat het anders ging. Dat mijn missen een eigen leven leidde. Dat alle liefde mijn lijf verliet, op dat ene moment. Ik was te boos om je te missen…